2022-2023 оқу жылындағы оқу-тәрбие жоспары

7.         Стресске физиологиялық қарсылықтың төмендігі – баланың стресстік жағдайларға бейімделуін төмендететін, қоршаған ортаның алаңдаушылық факторына жеткіліксіз, деструктивті реакция ықтималдығын арттыратын психофизиологиялық ұйымның ерекшеліктері.

8.         Мұғалімдермен қарым – қатынастағы проблемалар мен қорқыныш-бұл баланың білім алу сәттілігін төмендететін мектептегі ересектермен қарым-қатынастың жалпы жағымсыз эмоционалды негізі.

Әдістеменің қорытындысы бойынша анықталды:

–           5 «А» сыныбында мазасыздық деңгейі мен бейімделуінде қындықтары бар оқушылар: Ахын Еркежан, Мұқат Көркемәлі, Жунусова Мунира, Шампат Қуаныш

–           5 «Ә» сыныбында мазасыздық деңгейі мен бейімделуінде қындықтары бар оқушылар: Әсет Аделя, Балтабекова Мадина, Азаматова Алуа, Мағзымқызы Әлия.

–           5 «Б» сыныбында мазасыздық деңгейі мен бейімделуінде қындықтары бар оқушылар: Балғабек Алинұр, Қойбағар Дарын, Сапарғали Айсана, Мұрат Алемхан.

Осы аталған білім алушыларды бақылауға алып, жеке тұлғалық ерекшеліктерін ескере отырып психологиялық сүйемелдеу жұмыстарын жалғастыру.

Білім алушылар, олардың ата-аналарының өтініштерінде, сондай-ақ басқа да азаматтар мен ұйымдардың өтініштерін ескеріп оқушыға кеңес беру. Сынып жетекшісі және ата-аналарға оқушының бейімделуін максималды түрде комфортты өтуіне ықпал жасауы үшін кеңестер мен ұсыныстар беру.

2021-2022 оқу жылының қазан айында  суицид түсінігі қазіргі таңда бәрімізге белгілі ашық айтылуы керек мәселелердің бірі қозғалды. Көбіне суицидтік мінез – құлық жасөспірімдерде байқалады. Бұл құбылыс жасөспірімдердің жас ерекшеліктерімен байланысты келеді.

Осыған орай, мектеп мұғалімдері және қызметкерлеріне, оқушылар мен ата-аналарына БҰҰ Балалар қорымен (ЮНИСЕФ) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау және әлеуметтік даму министрлігінің ППжП РҒПО «Республикалық психиатрия, психотерапия және наркология ғылыми-практикалық орталығымен» серіктестікте ҚР ДСӘДМ, ҚР БҒМ және ҚР ІІМ бірлескен бұйрығы шеңберінде дайындалған «Суицид превенциясы» бағдарласымен таныстырылды.

Суицид әрекеттерінің алдын алу бағдарламасы мектептердің 8-10 сыныптары оқушыларына арналып, 3 түрлі шаралар арқылы жасөспірімдердің психикалық денсаулығын жақсартуға және өзін-өзі бүлдіруші мінез-құлықтарының алдын алуына бағытталған.

Оқушылардың хабардарлығын арттыру: арнайы дайындықтан өткен психологы өткізетін және оқушылардың психикалық денсаулық туралы хабардарлығын арттыру, олардың мәселе шешу дағдыларын дамытуды және керек болған жағдайларда психологиялық көмек сұрауға ынталандыруды көздейтін үш семинардан тұратын дәріс. Үш семинар стандартты презентацияға негізделе отырып өткізілді. Әр оқушыға семинарда қарастырылған мәселелерді, соның ішінде, қалай көмек алуға болатыны туралы ақпараты жинақтайтын кітапша берілетін болады. Дәл осы ақпарат алты плакат арқылы да көрсетілді.

Aта-аналар жиналысын ұйымастырылып, оларды хабардар етіп, жасөспірімдердің өзін-өзі бүлдіруші мінез-құлықтарының алдын алуға ата-аналық жауапкершілікпен атсалысуына бағытталды.

Суицид әрекеттерінің алдын алу бағдарламасындағы құрамдас бөлімдердің бірі болып, зерттеу нысаны жасөспірімдер болатын сауалнама саналады. Қазақстан Республикасының заңнамалық актілеріне сай, осындай жағдайларда олардың заңды өкілдерінің келісімін алу қажет. Сонымен қатар, әр жасөспірімнің өз еркімен қатысуы өте маңызды. Сондықтан, бағдарламаны жүзеге асыру барысында сынып жетекшісі мен психолог баланың ата-анасынан немесе оның басқа заңды өкілінен келісімін алынып, екіншіден, оқушының осы сауалнамаға өз еркімен қатысуы қамтамасыз етілді.

Ата-аналардың немесе балалардың басқа да заңды өкілдерінің келісімін алу да ауызша және жазбаша түрде қамтамасыз етілді. Осылайша, бағдарлама және оның құрамдас бөлімдері бойынша ауызша түрде ақпарат беру ата-аналар жиналысында жүзеге асырылды.

Мектеп қызметкерлерін оқыту (суицид «вахтерлерін» оқыту): мектеп қызметкерлеріне арналған, жағдайы мүшкіл оқушыларды немесе өзін-өзі бүлдіруші мінез-құлық қаупі жоғары топқа жатуы ықтимал оқушыларды анықтауға және осы оқушыларды көмекке жүгінуге көндіру үшін қажетті қолдау көрсетуге семинарлар бағытталды. Мектеп қызметкерлеріне семинарда қарастырылған мәселелерінің мазмұнын жинақтайтын және ішінде қызметтер көрсететін және кеңестер беретін мекемелермен байланыс мәліметтері көрсетілген ақпараттық буклет берілді.

«Вахтер» болып адамның суицид жасау ниеттерін байқай алатын кез-келген тұлға саналады. Ең маңызды ықтимал «вахтерлер» тізіміне келесілер кіреді: мұғалімдер және мектептердің басқа қызметкерлері.

Өзіне-өзі қол салу қаупіне бейім адамдар көмекке сирек жүгінеді. Осыған қарамастан, олар өз әлсіздігін байқататын және суицид вахтерлері анықтай алатын қауіп факторлары мен мінез-құлық көрсете алады. Сондықтан, суицид әрекеттерінің алдын алу бағдарламасын жүзеге асырудың қажетті бөлшегі болғандықтан осы вахтерлер оқытылды.

Суицидтік мінез-құлық қаупі жоғары топқа жататын оқушыларды анықтау: психологиялық стресс жағдайындағы және суицидтік мінез-құлық қаупі жоғары топқа жататын оқушыларды жасөспірімдер өзі толтыратын сауалнама.

Сауалнама нәтижелері негізінде жоғары дәрежеде суицидтік ойлары, депрессия және/немесе басқа психологиялық мәселелері бар оқушыларға мектеп психологымен сұхбаттасу (жартылай құрылымдалған сұхбат) ұсынылды. Егер осы сұхбат нәтижесінде бала қосымша көмекке мұқтаж екені анықталса, психолог оның ата-анасына хабарлап, арнайы маманға (ВОП) жүгіну қажет екеніне көндіруге тырысады.

Сауалнама нысаны кәмелетке толмаған тұлғалар болғандықтан, осы сауалнамаға қатысу туралы ақпараттық келісім олардың заңды өкілдерінен (ата-аналарынан/қамқоршыларынан) алынды, балалардың өз еркімен қатысуы мен сауалнама құпиялығы қамтамасыз етілетілді.

2021-2022 оқу жылының ағымында оқушылардың қабілеттігі мен икемділігін диагностикалау үрдісінде  келесі тұжырымдамалар ескеріліп  жұмыстар жүргізілді.

Баланың шығармашылық әлеуетін, оның шығармашылық қабілеттерін ашу үшін баланы сабақта бақылап отыру, келесі жайттарды атап өтеді:

– қалаған іс-әрекет түрлері, ойындар;

– шығармашылық ізденістің дербестігі (үлкендерден, басқа балалардан көмек сұрай ма, қандай көмек және қай кезеңде қажет болды);

– баланың шығармашылық үдеріске қатынасы (эмоционалды бояу, ынта);

– бастамашылық (қызмет түрін таңдауда, идеяны құруда, құралдарды таңдауда);

– шығармашылық тұжырымдаманы жүзеге асыру (толықтық, өзгерістер, хабардарлық);

– ақпарат көздерін және білдіру құралдарын пайдалану (түрлері, қалауы, әртүрлілігі, тұжырымдамаға сәйкестігі).

Дарынды балалардың сипаттамаларын талдау негізінде баланың шығармашылық әлеуетін келесі параметрлер бойынша бағалау:

1.         Көптеген нәрселерге қызығушылық танытады, үнемі сұрақтар қояды;

2.         Көптеген идеяларды, тапсырмаларды шешуді, сұрақтарға жауаптарды ұсынады;

3.         Өз пікірін еркін айтады, кейде табанды, жігерлі түрде қорғайды;

4.         Тәуекелді әрекеттерге бейім;

5.         Ол бай қиялға ие; көбінесе қоғамды, заттарды, жүйелерді өзгертуге, жақсартуға алаңдайды;

6.         Жақсы дамыған әзіл сезімі бар және басқаларға күлкілі болып көрінбейтін жағдайларда әзілді көреді;

7.         Сұлулыққа сезімтал, заттардың эстетикалық сипаттамаларына назар аударады;

8.         Конформист емес, басқалардан ерекшеленуге қорықпайды;

9.         Сындарлы сыни, сыни зерттеусіз авторитарлық нұсқауларды қабылдамайды.

Дигностикалау кезінде 5,7,9,10 сыныптар арасында  жүргізілді:

–           5-6 сыныптарда оқушылардың таным үрдістерінің дамуын, бағыттарын зерттеу;

–           7 сынып оқушылардың зияткерлік қабілеттерін Амтхауер тестімен зерттеу;

–           8 сыныптар оқушылардың кәсіби қызығушылықтары мен бейімділіктерін жедел диагностикалау

–           9 сыныптарда оқушылардың  қызығушылық картасы ( А.Е.Голомшток әдістемесі бойынша);

–           10 сынып оқушыларының А.И. Савенков әдістемесі бойынша.

Алынған нәтижелер бойынша қортынды және талдау жасалып, сынып жетекшілері, пән мұғалімдері, оқушыларға және ата-аналарна үсынастар мен кеңестер берілді.

            11-сынып оқушыларынан тұлғаның қызығушылыы мен қабілетін анықтау мақсатында А.Е.Голомшток бойынша қызығушылық картасы әдістемесі Сонымен қатар, қорытынды аттестация және ҰБТ алдындағы қобалжу, үрей, қорқу деңгейлерінің төмендету мақсатында тренингтер мен жаттығулар өткізіліп отырды.

            Жазғы мектеп жоспарында ақпарат беру, алдын алу, достықты нығайту қобалжу деңгейлерін түсіру және т.б. мақсатында келесі тақырыптар, тренингтер мен жаттығулар қамтылды:

1.         «Буллинг. Кибербулинг»

2.         Достық дегеніміз не?

3.         Арт-терапия

4.         Менің көңіл-күйім

5.         «Жаңалық» ертегісі

6.         «Сенің есімін»

7.         Тимбилдинг

8.         Миға арналған жаттығулар

9.         «Нейрогимнастика»

10.       Суретпен жұмыс

11.       Әуедегі шарлар

Тәлімгерлік қызмет

Білім алушылар  үшін өзін-өзі басқару – ол бос уақытын тиімді және үнемді пайдалану, құқығын және мүддесін қорғау, жаңа бастамаларына қолдау мен дамытудағы көмек. Білім алушылардың өзін-өзі басқаруын дамыту үнемі әлеуметтік жауаптылықты  кеңейтуді, өмірінде кездесетін мәселелерді шешуге көмектеседі.  Сол себепті, мектепте «Жас ұлан» жастар мен жасөспірімдер ұйымы құрылып, жұмыс жасайды. Ұйымның көшбасшылары 8-10 сыныптар арасында оқуда үздік, қоғамдық жұмыстарға белсенді әрі жоғары жауапкершілікпен қарайтын оқушылар. Олар мектепте өтетін зияткерлік, тәрбиелік бағыттағы түрлі сайыстар мен қоғамдық жұмыстардың ұйымдастырылып, жоғары деңгейде өтуіне ықпалдасады. Бұл жұмысты жыл бойы атқарған мектептің аға тәлімгері.

Барлық атқарылған шаралар мектеп сайтында және әлеуметтік парақшаларында орналастырылып отырды.

Жалпы тәрбие жүйесі бойынша атқарылағн іс-шаралар тиімді болып, алға қойылған мақсаттарға қол жеткізуге мүмкіндік берді.

Дегенмен, талдау барысында келесі оқу жылында жасалатын жұмыстар, шешілетін проблемалар да анықталды. 

Жыл көлемінде оқу-тәрбие жұмысын жүргізуде кездескен проблемалар:

1. Сынып жетекшілердің бала психологиясына зейін қойып, қадағалауларының аздығы.  

2. «Рухани жаңғыру» бағдарламаларының толығымен жүзеге аспауы.

3. Оқушылардың сайыстарға қатысу барысында уақыттарының тапшылығы.         

4.2021-2022 оқу жылында Парламент мүшелерінің жұмысы қанағаттанарсыз болды

5.2021-2022 өткен оқу жылында  оқушыларды  тәрбиелеу процесінде проблемалар кездесті (тәртіп бұзушылық)

6. «Анаға қарап – қыз өссер!» жобасының жұмысы  толығымен орындалмауы

7. «Оқуға құштар мектеп» жобасының толығымен жүзеге аспауы

2021-2022 оқы жылындаға өткізілген тәрбие жұмыстарын талдай келе, 2022-2023 оқу жылына келесідей ұсыныстар беріледі:

1.  «Шаңырақ», «Патриоттық әндер», «Кітаппен сырласу», «Рейтинг», «Ақпараттық жиындар», «Флешмоб», «Оқуға құштар мектеп» жобаларын жалғастыру.
2. Мектептің өзін – өзі басқару ұйымының жұмысынжаңартып  арттыру.
3. Психологтық-педагогикалық ағарту және оқу-тәрбие үдерісін сүйемелдеу бойынша мұғалімдер мен ата-аналардың біріккен жұмысын семинарлар, тренингтар және т.с. жұмыстар арқылы белсендету.
4.  «Даму картасы» жобасы бойынша жұмыстарды арттыру.
5. Кәсіптік бейімделу бойынша жоғары сынып оқушыларымен жұмысты, олардың жеке ерекшеліктерін, қызығушылықтарын және бейімдерін анықтай отыра белсендету (психологиялық зерттеулер жүргізу, НУ түсуді жетелеу).
6. «Туған ел», «Қазақстанның киелі жерлерінің географиясы» жобалары бойынша жұмыстарды арттыру.
7. 2021-2022 өткен оқу жылында  оқушыларды  тәрбиелеу процесінде кездескен проблемалардың нәтижесінде «Әкелер кеңесі» жобасын үйымдастыру.
8. Оқушылардың өзін-өзі басқаруын ұйымдастыруды жаңарту
9. «Аналар,әжелер клубы»  жобасын ұйымдастыру
10. Әлеуметтік жобаларды (балалар үйымен) жалғастыру
11. «Математиктер тактасы», « Spikin club», «Экология», «Дебат» жобаларын жалғастыру
12. «Рухани жаңғыру» бағдарламасы бойынша келесі бағыттарды жүзеге асыру:

«Тұлға» бөлімінің бағыты – Прагматизм, білімнің салтанат құруы, бәсекеге қабілеттілік, сананың ашықтығы. Бұл бағыт бойынша келесі іс-шаралар ұйымдастырылып, кеңінен насихатталуда:

1) Жаңа гуманитарлық білім. 100 жаңа оқулық»;

2) «Қазақ әліпбиін латын графикасына көшіру»;

3) «Қазақстанның 100 жаңа есімі»

4) «Үнем – қоғам қуаты»

5) «Дәстүр мен ғұрып»

«Ұлттың дамуы, халықаралық позициялау» –  Ұлттық бірегейлікті сақтау бойынша келесі іс-шаралар жүзеге асырылуа:

1) «Қазақстанның қасиетті географиясы»;

2) «Жаһандық әлемдегі заманауи қазақстандық мәдениет»;

3) «Ұлы даланың Ұлы есімдері»

4) «Дала фольклоры мен музыкасының мың жылы»;

5) «Түркі әлемінің генезисі»

6) «Ұлы даланың ежелгі өнер және технологиялар музейі»

7) Архив -2025

      8) Тарихтың кино өнері мен телевизиядағы көрінісі

 «Мемлекеттің, азаматтық қоғамның, жергілікті қоғамдастықтардың дамуы» – Қазақстанның революциялық емес, эволюциялық дамуы:  

 1) «Туған жер»

 2) «Ауыл – ел бесігі»

 3) Еңбек – елдің мұраты

 4) Құқықтық мәдениет

Павлодар қаласының «Жас дарын» мамандандырылған мектебінің педагог-психологының 2021-2022 оқу жылының жылдық есебі

2021-2022 оқу жылың 1-тоқсанында мектепке жаңадан келген оқушылармен тренингтер мен диагностика жұмыстары жүргізілді. Оқушылардыі мектеп мазасыздық деңгейі айқындайтын әдістер қолданылды.

Оқушының жалпы ішкі эмоционалды жағдайы талданады, көбінесе белгілі бір мазасыздық синдромдарының (факторларының) және олардың санының болуымен анықталады.

Мазасыздықтың 8 түрі бойынша қарастырылды:

1. Мектептегі жалпы мазасыздық – бұл баланың мектеп өміріне енуінің әртүрлі формаларымен байланысты жалпы эмоционалды жағдайы.
2. Әлеуметтік стрессті сезіну – бұл баланың эмоционалды жағдайы, оның аясында оның әлеуметтік байланыстары дамиды (ең алдымен құрдастарымен).
3. Табысқа жету қажеттілігінің бұзылуы – бұл баланың табысқа жету, жоғары нәтижеге жету және т. б. қажеттіліктерін дамытуға мүмкіндік бермейтін қолайсыз психикалық фон.
4. Өзін – өзі көрсетуден қорқу – өзін-өзі ашу, өзін басқаларға көрсету, өз мүмкіндіктерін көрсету қажеттілігімен байланысты жағдайлардың теріс эмоционалды тәжірибесі.
5. Білімді тексеру жағдайынан қорқу – теріс көзқарас және білімді, жетістіктерді, мүмкіндіктерді тексеру жағдайларында (әсіресе көпшілік алдында) алаңдаушылық.
6. Өзгелердің үміттерін қанағаттандырмаудан қорқу – басқалардың нәтижелерін, іс-әрекеттерін және ойларын бағалаудағы маңыздылығына назар аудару, басқаларға берілген бағалар туралы алаңдаушылық, теріс бағалауды күту.
7. Стресске физиологиялық қарсылықтың төмендігі – баланың стресстік жағдайларға бейімделуін төмендететін, қоршаған ортаның алаңдаушылық факторына жеткіліксіз, деструктивті реакция ықтималдығын арттыратын психофизиологиялық ұйымның ерекшеліктері.
8. Мұғалімдермен қарым – қатынастағы проблемалар мен қорқыныш-бұл баланың білім алу сәттілігін төмендететін мектептегі ересектермен қарым-қатынастың жалпы жағымсыз эмоционалды негізі.

Әдістеменің қорытындысы бойынша анықталды:

• 5 «А» сыныбында мазасыздық деңгейі мен бейімделуінде қындықтары бар оқушылар: Ахын Еркежан, Мұқат Көркемәлі, Жунусова Мунира, Шампат Қуаныш
• 5 «Ә» сыныбында мазасыздық деңгейі мен бейімделуінде қындықтары бар оқушылар: Әсет Аделя, Балтабекова Мадина, Азаматова Алуа, Мағзымқызы Әлия.
• 5 «Б» сыныбында мазасыздық деңгейі мен бейімделуінде қындықтары бар оқушылар: Балғабек Алинұр, Қойбағар Дарын, Сапарғали Айсана,Мұрат Алемхан.

Осы аталған білім алушыларды бақылауға алып, жеке тұлғалық ерекшеліктерін ескере отырып психологиялық сүйемелдеу жұмыстарын жалғастыру.

Білім алушылар, олардың ата-аналарының өтініштерінде, сондай-ақ басқа да азаматтар мен ұйымдардың өтініштерін ескеріп оқушыға кеңес беру. Сынып жетекшісі және ата-аналарға оқушының бейімделуін максималды түрде комфортты өтуіне ықпал жасауы үшін кеңестер мен ұсыныстар беру.

2021-2022 оқу жылының қазан айында  суицид түсінігі қазіргі таңда бәрімізге белгілі ашық айтылуы керек мәселелердің бірі қозғалды. Көбіне суицидтік мінез – құлық жасөспірімдерде байқалады. Бұл құбылыс жасөспірімдердің жас ерекшеліктерімен байланысты келеді.

Осыған орай, мектеп мұғалімдері және қызметкерлеріне, оқушылар мен ата-аналарына БҰҰ Балалар қорымен (ЮНИСЕФ) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау және әлеуметтік даму министрлігінің ППжП РҒПО «Республикалық психиатрия, психотерапия және наркология ғылыми-практикалық орталығымен» серіктестікте ҚР ДСӘДМ, ҚР БҒМ және ҚР ІІМ бірлескен бұйрығы шеңберінде дайындалған «Суицид превенциясы» бағдарласымен таныстырылды.

Суицид әрекеттерінің алдын алу бағдарламасы мектептердің 8-10 сыныптары оқушыларына арналып, 3 түрлі шаралар арқылы жасөспірімдердің психикалық денсаулығын жақсартуға және өзін-өзі бүлдіруші мінез-құлықтарының алдын алуына бағытталған.

Оқушылардың хабардарлығын арттыру: арнайы дайындықтан өткен психологы өткізетін және оқушылардың психикалық денсаулық туралы хабардарлығын арттыру, олардың мәселе шешу дағдыларын дамытуды және керек болған жағдайларда психологиялық көмек сұрауға ынталандыруды көздейтін үш семинардан тұратын дәріс. Үш семинар стандартты презентацияға негізделе отырып өткізілді. Әр оқушыға семинарда қарастырылған мәселелерді, соның ішінде, қалай көмек алуға болатыны туралы ақпараты жинақтайтын кітапша берілетін болады. Дәл осы ақпарат алты плакат арқылы да көрсетілді.

Aта-аналар жиналысын ұйымастырылып, оларды хабардар етіп, жасөспірімдердің өзін-өзі бүлдіруші мінез-құлықтарының алдын алуға ата-аналық жауапкершілікпен атсалысуына бағытталды.

Суицид әрекеттерінің алдын алу бағдарламасындағы құрамдас бөлімдердің бірі болып, зерттеу нысаны жасөспірімдер болатын сауалнама саналады. Қазақстан Республикасының заңнамалық актілеріне сай, осындай жағдайларда олардың заңды өкілдерінің келісімін алу қажет. Сонымен қатар, әр жасөспірімнің өз еркімен қатысуы өте маңызды. Сондықтан, бағдарламаны жүзеге асыру барысында сынып жетекшісі мен психолог баланың ата-анасынан немесе оның басқа заңды өкілінен келісімін алынып, екіншіден, оқушының осы сауалнамаға өз еркімен қатысуы қамтамасыз етілді.

Ата-аналардың немесе балалардың басқа да заңды өкілдерінің келісімін алу да ауызша және жазбаша түрде қамтамасыз етілді. Осылайша, бағдарлама және оның құрамдас бөлімдері бойынша ауызша түрде ақпарат беру ата-аналар жиналысында жүзеге асырылды.

Мектеп қызметкерлерін оқыту (суицид «вахтерлерін» оқыту): мектеп қызметкерлеріне арналған, жағдайы мүшкіл оқушыларды немесе өзін-өзі бүлдіруші мінез-құлық қаупі жоғары топқа жатуы ықтимал оқушыларды анықтауға және осы оқушыларды көмекке жүгінуге көндіру үшін қажетті қолдау көрсетуге семинарлар бағытталды. Мектеп қызметкерлеріне семинарда қарастырылған мәселелерінің мазмұнын жинақтайтын және ішінде қызметтер көрсететін және кеңестер беретін мекемелермен байланыс мәліметтері көрсетілген ақпараттық буклет берілді.

«Вахтер» болып адамның суицид жасау ниеттерін байқай алатын кез-келген тұлға саналады. Ең маңызды ықтимал «вахтерлер» тізіміне келесілер кіреді: мұғалімдер және мектептердің басқа қызметкерлері.

Өзіне-өзі қол салу қаупіне бейім адамдар көмекке сирек жүгінеді. Осыған қарамастан, олар өз әлсіздігін байқататын және суицид вахтерлері анықтай алатын қауіп факторлары мен мінез-құлық көрсете алады. Сондықтан, суицид әрекеттерінің алдын алу бағдарламасын жүзеге асырудың қажетті бөлшегі болғандықтан осы вахтерлер оқытылды.

Суицидтік мінез-құлық қаупі жоғары топқа жататын оқушыларды анықтау: психологиялық стресс жағдайындағы және суицидтік мінез-құлық қаупі жоғары топқа жататын оқушыларды жасөспірімдер өзі толтыратын сауалнама.

Сауалнама нәтижелері негізінде жоғары дәрежеде суицидтік ойлары, депрессия және/немесе басқа психологиялық мәселелері бар оқушыларға мектеп психологымен сұхбаттасу (жартылай құрылымдалған сұхбат) ұсынылды. Егер осы сұхбат нәтижесінде бала қосымша көмекке мұқтаж екені анықталса, психолог оның ата-анасына хабарлап, арнайы маманға (ВОП) жүгіну қажет екеніне көндіруге тырысады.

Сауалнама нысаны кәмелетке толмаған тұлғалар болғандықтан, осы сауалнамаға қатысу туралы ақпараттық келісім олардың заңды өкілдерінен (ата-аналарынан/қамқоршыларынан) алынды, балалардың өз еркімен қатысуы мен сауалнама құпиялығы қамтамасыз етілетілді.

2021-2022 оқу жылының ағымында оқушылардың қабілеттігі мен икемділігін диагностикалау үрдісінде  келесі тұжырымдамалар ескеріліп  жұмыстар жүргізілді.

Баланың шығармашылық әлеуетін, оның шығармашылық қабілеттерін ашу үшін баланы сабақта бақылап отыру, келесі жайттарды атап өтеді:

– қалаған іс-әрекет түрлері, ойындар;

– шығармашылық ізденістің дербестігі (үлкендерден, басқа балалардан көмек сұрай ма, қандай көмек және қай кезеңде қажет болды);

– баланың шығармашылық үдеріске қатынасы (эмоционалды бояу, ынта);

– бастамашылық (қызмет түрін таңдауда, идеяны құруда, құралдарды таңдауда);

– шығармашылық тұжырымдаманы жүзеге асыру (толықтық, өзгерістер, хабардарлық);

– ақпарат көздерін және білдіру құралдарын пайдалану (түрлері, қалауы, әртүрлілігі, тұжырымдамаға сәйкестігі).

Дарынды балалардың сипаттамаларын талдау негізінде баланың шығармашылық әлеуетін келесі параметрлер бойынша бағалау:

1. Көптеген нәрселерге қызығушылық танытады, үнемі сұрақтар қояды;
2. Көптеген идеяларды, тапсырмаларды шешуді, сұрақтарға жауаптарды ұсынады;
3. Өз пікірін еркін айтады, кейде табанды, жігерлі түрде қорғайды;
4. Тәуекелді әрекеттерге бейім;
5. Ол бай қиялға ие; көбінесе қоғамды, заттарды, жүйелерді өзгертуге, жақсартуға алаңдайды;
6. Жақсы дамыған әзіл сезімі бар және басқаларға күлкілі болып көрінбейтін жағдайларда әзілді көреді;
7. Сұлулыққа сезімтал, заттардың эстетикалық сипаттамаларына назар аударады;
8. Конформист емес, басқалардан ерекшеленуге қорықпайды;
9. Сындарлы сыни, сыни зерттеусіз авторитарлық нұсқауларды қабылдамайды.

Дигностикалау кезінде 5,7,9,10 сыныптар арасында  жүргізілді:

• 5-6 сыныптарда оқушылардың таным үрдістерінің дамуын, бағыттарын зерттеу;
• 7 сынып оқушылардың зияткерлік қабілеттерін Амтхауер тестімен зерттеу;
• 8 сыныптар оқушылардың кәсіби қызығушылықтары мен бейімділіктерін жедел диагностикалау
• 9 сыныптарда оқушылардың  қызығушылық картасы ( А.Е.Голомшток әдістемесі бойынша);
• 10 сынып оқушыларының А.И. Савенков әдістемесі бойынша.

Алынған нәтижелер бойынша қортынды және талдау жасалып, сынып жетекшілері, пән мұғалімдері, оқушыларға және ата-аналарна үсынастар мен кеңестер берілді.

            11-сынып оқушыларынан тұлғаның қызығушылыы мен қабілетін анықтау мақсатында А.Е.Голомшток бойынша қызығушылық картасы әдістемесі Сонымен қатар, қорытынды аттестация және ҰБТ алдындағы қобалжу, үрей, қорқу деңгейлерінің төмендету мақсатында тренингтер мен жаттығулар өткізіліп отырды.

            Жазғы мектеп жоспарында ақпарат беру, алдын алу, достықты нығайту қобалжу деңгейлерін түсіру және т.б. мақсатында келесі тақырыптар, тренингтер мен жаттығулар қамтылды:

1. «Буллинг. Кибербулинг»
2. Достық дегеніміз не?
3. Арт-терапия
4. Менің көңіл-күйім
5. «Жаңалық» ертегісі
6. «Сенің есімін»
7. Тимбилдинг
8. Миға арналған жаттығулар
9. «Нейрогимнастика»
10. Суретпен жұмыс
11. Әуедегі шарлар

2021-2022 оқу жылында келесі мәселер кездесті:

• Психикалық денсаулық және мазасыздықсияқты проблемалар
• Зейін, оқыту, есте сақтау, мәселелерді шешу және ақыл-ой сияқты когнитивті функциялар
• Өмір бойы психологиялық даму
• Диструктивтімінез-құлық, қылмыстың алдын алу, зорлық-зомбылықсаласына қатысты психологиялық факторлар
• Тәуелді заттарды қолдану және теріс пайдалану
• Психологиялық әл-ауқат: эмоциялар мен басқа да аспектілерді басқару (мысалы, стресс)
• Жеке өсу және даму (мысалы, мақсатқа жету және жоспарлау)
• «Салауаттылықты» сақтауға әсер ететін факторлар, яғни ақыл-ой, эмоционалдық және физикалық тепе-теңдік
• Әлеуметтік-мәдени мінез-құлық және жеке адамдар мен топтар арасындағы қатынастар
• Ұйымдардағы және жеке бас  жетістіктерінебайланысты психологиялық факторлар

2022-2023 оқу жылына оқушылар мен мұғалімдерге кеңестер мен ұсыныстар:

1 )  Оқушының іс-әрекетіне жеке мән беру ( оң бағалау, мадақтау және т. б. арқылы);

2)  Оқушыны оқу еңбегінің жекелеген жақтарын көруге, түсінуге үйрету, оларды баланың танымдық қажеттілігімен байланыстыру.

3)  Баланы оқу жұмысында дербес мақсаттар қоюға немесе мұғалім қойған мақсаттарды ұстауға үйрету;

4)  Оқушылардың іздеу қызметінің рөлін күшейтуге, зерттелетін құбылыстардың мәнін тереңдетуге, себеп – салдар байланыстарын орнатуға назар аудару.

5) Оқушылардың ата-аналарына балаларға қолдай көрсетіп, жетістіктерін дұрыс бағалай білуге.

«Жас дарын» мектебі  кітапханасының 2021-2022 оқу жылыңдағы жұмысын талдау

I. Мектеп кітапханасы жалпы мектеп жоспарының тараулары негізінде мектеп әкімшілігі бекіткен жоспар бойынша жұмыс жасайды.
Кітапхананың негізгі қызметі:
– оқушылар мен оқытушыларға кітапханалық ақпараттық-библиографиялық қызмет көрсету арқылы оқу-тәрбие процесін және өзін-өзі тәрбиелеуді қамтамасыз ету;
– оқырмандарды кітапты және басқа ақпарат құралдарын пайдалануға, ақпаратты іздеуге, таңдауға және бағалауға дағдыландыру;
– эстетикалық, экологиялық мәдениетті және салауатты өмір салтына қызығушылықты қалыптастыру.
Мектеп кітапханасы:
оқушыларды үнемі өздігінен білім алуды қажет етеді, жауапкершілікке тәрбиелейді, мектеп бағдарламаларына көмектесу үшін әдебиеттерді насихаттауға көңіл бөледі. Ол сондай-ақ балаларда оқу мен білім алу әдеті мен қуанышын, бүкіл оқу кезеңінде кітапхананы пайдалану қажеттілігін дамытады және сақтайды.
Мектеп кітапханасы – оқушыларымыз үшін алғашқы ақпараттық орталық. Дәл осы жерде өз бетінше іздену, алынған ақпаратты сыни бағалау, дәстүрлі (кітаптар, журналдар, газеттер) және дәстүрлі емес ақпарат көздерінен алынған ақпаратты салыстыру дағдыларын меңгеру керек.
Олардың ішінен:
Кітапхана қоры энциклопедиялық басылымдармен, студенттердің көңілінен шыққан жаңа анықтамалықтармен және сөздіктермен, пәндер бойынша анықтамалықтармен және басқа да басылымдармен толықтырылды.
Көркем әдебиет қоры оқырмандардың қоғамдық игілігінде. Кітапхана балаларға арналған ғылыми-көпшілік, анықтамалық, көркем әдебиеттермен жабдықталған:
• орта мектеп жасы (5-9 сыныптар);
• жоғары мектеп жасы (10-11 сыныптар);
• мұғалімдерге арналған педагогикалық және әдістемелік әдебиеттер;
• оқу процесінің заманауи міндеттерін ескере отырып, мерзімді басылымдар, сонымен қатар оқулықтар мен оқу-әдістемелік құралдар.
Орналастыру мектеп кітапханаларына арналған ЖБК кестелеріне сәйкес жас топтары бойынша (5-9 сыныптар, 10-11 сыныптар) жүргізілді.
5-6 сынып оқушыларына арналған әдебиеттер «Ертегілер», «Өлеңдер», «Әртүрлі заттар туралы қызықты», «Өсімдіктер мен жануарлар туралы», «Бір ел – бір кітап», «Бала құқығы» тақырыптық айдарлары бойынша орналастырылған.
«Жас дарын» жеке кітапханасының кітаптары да бөлек сөреге қойылған.
Оқулықтар қоры бөлек сөреде орналасқан. Орналастыру сыныппен жасалады. Есептен шығаруға арналған бөлек бөлінген ескірген кітаптар.
Жыл сайын жаңа оқулықтарға тапсырыс беріледі. Бұйрықты қалыптастыруға кітапханашы мен мектеп әкімшілігі қатысады.
Қазан айында көркем әдебиеттің 25 данасы алынды.
Кітапханашы оқулықтардың сақталуын болдырмау мақсатында оқырмандармен – абонементтегі балалармен, сынып сағаттарында сынып жетекшілерімен әңгімелесу жүргізеді. Оқулықтардың сақталуына рейдтер жүйелі түрде жүргізілді.
Оқу жылының соңында кесте бойынша оқулықтар сыныптар бойынша тапсырылады.

II. Оқырмандармен жұмыстың мазмұны мен ұйымдастырылуы.

Оқу жылының басында оқушылардың оқу белсенділігіне талдау жүргізіледі. Талдау нәтижелері бойынша келесі қорытындылар жасауға болады.
Оқырмандар саны: 500
Қарау саны: 4500
Кітап несиелеу саны: 10200 (оқулықтар шығарумен бірге)
Мәдени демалыс түрі ретінде кітап оқуды насихаттау.
Әдебиетті насихаттауда кітапхананың рөлі орасан зор. Кітап байлығын игеруге көмектесу, мектеп өміріне белсене араласу – мектеп кітапханашысының міндеті. Мектеп кітапханасының қамқорлығы – әрбір оқырманның өз кітабын тауып, қажетті кеңес алуын, өзін-өзі тәрбиелеуге, жеке тұлғаның өзін-өзі ашуына қолайлы ортадан табылуын қамтамасыз ету.

Кітапхананың ең маңызды қызметі – көрмелер арқылы қорды ашу. Кітапхана мерейтойларға да, атаулы даталарға да, айларға да түрлі көрмелер ұйымдастырылды: («Тіл мерейі-ел мерекесі», «Қазақ жазушылары», «Бір ел-бір кітап», т.б.). Сондай-ақ тұрақты кітап көрмелері ұйымдастырылып, олар жаңадан түскен әдебиеттермен үнемі толықтырылып турады: «Жаңа келгендер». Күнтізбелік күндер бойынша көрме циклдері ең маңызды және табысты болды. Бұл көрмелерге материал таңдай отырып, сіз мерекенің тарихын айтып, қызықты фактілерді айтып қана қоймай, көрмедегі әдебиеттерді ұсынып, оқырмандармен әңгімелесуге тырысасыз. Жазушы-мерейтойларға арналған көрмелерге ерекше көңіл бөлінеді.
Отбасында кітап оқу дәстүрін сақтау – балаларды кітап оқуға сәтті баулудың кепілі. Бұл мектеп кітапханасының бүкіл жұмысының негізгі бағытын анықтады. Іс-шаралардың барлығы дерлік оқуға деген қызығушылықты дамытуға ықпал етті. Педагогикалық ұжыммен бірлесе отырып, кітапты насихаттау жұмыстарының түрлі формалары қолданылады. Бұл жұмыста маңызды орындардың бірі бұқаралық іс-шаралар болып табылады, өйткені  тікелей қарым-қатынас сыныптан тыс уақытта жүзеге асады. Бұл ашық сабақтар, викториналар, кітап көрмесі: («Оқитын балалар- ел болашағы», «Балалық шақ әлемі- ең керемет әлем»,  Ұлттық мерекелері, Балалар күні- 1 маусым). Мектеп кітапханасының Коворкинг аймағына  экскурсия. 

III.Мектеп кітапханашысы  Нургазина Ш.Б. 2022 жылғы 27 мамырда Екібастұз қаласында өткізілген «Мектеп кітапхана жұмысын қорытындылау: жобалар, бағдарламалар, кітапханалардың өзектілігі  және кітаптың қазіргі кездегі ілгерілігі» тақырыбы бойынша облыстық вебинар-практикумға   қатысты.

Мәселе: Бүгінгі заманда ХХІ ғасырда мектеп кітапханасына жаңа көркем әдебиеттер кажет, кітап қорын толықтуру керек, материалдық-техникалық  базаны нығайту, көрмелерді жаңарту.

Шешім: 2022-2023 оқу жылына арналған  5-11 сыныптарға арналған қазақ, ағылшын тілінде оқытатын балама оқулықтарды таңдап, тапсырыс беру.

Оқушылардың оқу белсенділігін қалыптастыру бойынша

ағымдағы жағдайды талдау

«Оқуға құштар мектеп» жобасы балалар оқуының қазіргі дағдарысының басты мәселесі – әлсіз оқу ортасын шешуге бағытталған. Бала оқымайтын ересектердің ортасында және үй, мектеп кітапханаларында балалар әдебиетінің сапалы қорларының жоқтығында өседі. Сондықтан мәселені шешу отбасы мен мектептің бірлескен, бірлескен күш-жігерінде жатыр.

Қазіргі заманғы оқушыны оқу мәдениеті оқытудың барлық кезеңдеріндегі негізгі білім беру нәтижелерінің бірі болып табылады. Білім беру процесінің барлық субъектілерінің мақсатты оқырмандық даму қажеттілігін түсіну маңызды болып табылады.

«Оқуға құштар мектеп» жобасының білім беру стратегиясы жалпыұлттық міндетті шешу үшін заманауи мектептің ресурстарын жандандыруға мүмкіндік беретін аспаптық механизмді ұсынады – ойлы және ынталы оқырмандарды тәрбиелеу. Қазіргі уақытта біздің мектепте электронды «Е_Кітапхана» жұмыс істейді, ол мектептің барлық кітап қорын цифрландыруға мүмкіндік берді.Оқушылар электронды кітапхананың іздеу жүйесімен жұмыс жасай отырып, үлкен деректер базасын пайдалануды үйренеді. Іздеу ұйымдастырылуы керек:

– кітап/шығарма атауы бойынша;

– автор бойынша;

– ISBN бойынша;

– штрих код бойынша.

Дұрыс сұрыптау да маңызды, ол келесі түрлер болуы мүмкін: Алфавит бойынша. Іздеу жүйесін ұсыну мүмкіндігі неғұрлым көп болса, оқушылар қажетті әдебиеттерді тезірек таба алады, әйтпесе электронды кітапхананың тиімділігі мен пайдасы жоғалады.

Мектепте әзірленген «Е_Кітапхана» бағдарламасы қазір цифрлық кітапханаларға қойылатын барлық талаптарды орындайды.

Электрондық «Е_кітапханамен» жұмыс істей отырып, алдымен бағдарламаға кіріп, одан әрі «Қор» мәзірін ашу керек.

Кітапханашылардың кітап қорлары туралы барлық ақпарат EXСEL файлдарында жазылады және сақталады. Кітапхана үшін бағдарламалық қамтамасыз етуді сатып алатын ұйымдар ақпараттық база EXСEL файлында сақталғанын талап етпейді. Бұдан әрі “базасына жазылу” батырмасы басылады. Мұнда барлық мәліметтер базасы автоматты түрде дерекқорға жазылады. Қорықшы болса,сіз бүкіл базаны бұзып, қайта жазасыз. Деректер базасында келесі мәліметтер болуы керек: нөмірлеу, штрих-код, кітаптың атауы, автор, баспа, шығарылған жылы, сөре, деңгей, абономент. Абонемент бағанына өзіне баспа басылымын алған кезде кітап алушының аты-жөні жазылады. Әрі қарай, пайдаланушы базасы жүктеледі: аты-жөні, cынып, рұқсат, СТТН.   Кітап екі жолмен жазылады:

1.         Іздеуде оқушы кітапты аты немесе авторы бойынша іздейді және т.б. Кітапты тауып, өзіне жазады. Егер табылған кітаптың бағанында “1” саны болса, онда бұл кітап қолда және бағдарлама оны жазуға мүмкіндік бермейді. Егер «0» саны болса, онда кітап бос, содан кейін біз кітапты таңдаймыз,  бала іздеу тізімінен өзін таңдайды және іздеу арқылы өзін іздейді. Өзіңізге жазу түймесін басу арқылы кітапты өз атына жазады. Кітап жолағында сөре мен деңгейдің атауы көрінеді. Осылайша бала кітапты тез табады.

2.         Екінші нұсқа. Кітапханадан кітап алып, оқушы штрих-кодты пайдаланып, кітаптың штрих-кодын оқып, оны іздеуде табады. Жоғарыда көрсетілгендей кітапты өзіне жазады.

Екі жағдайда да оқушының өзі жазған кітаптың жазылған күні мен қайтарылған күні көрсетіледі.  Мектепте “Е_Кітапхана” аясында әзірленген электронды оқу залы жұмыс істейді.

Электронды оқу залында сандық форматтағы электронды кітаптар жүктелді. Оқушылар оқу залындағы электронды кітаптар тізімінен қажетті кітапты іздейді. Егер қажетті кітап болса, оқушы оны оқуға аша алады. Бағдарлама көру қабілеті бұзылған адамдарға да бейімделген. Оқырмандардың бұл санаты үшін үлкейту функциясы және электронды үлкейту әйнегі бар.

Оқуға деген қызығушылықты қалыптастыру аясында мектепте «Кітап оқу терапиясы» немесе библиотерапия жобасы жүзеге асырылады. Библиотерапия-көркем әдебиетті сөзбен емдеудің бір түрі ретінде қолданатын психотерапия әдісі. Бұл тек әңгімелерді оқу, суреттер туралы ойлау ғана емес, сонымен қатар өмір жолын табу, нақтылау үшін әдебиет, өнер, ғылым туындыларын саналы түрде шығармашылық, емдік зерттеу. Бұл жобаны іске асыру үшін ереже әзірленді.

Мектепте үлкен 20 минуттық үзілісте кітап оқу бойынша жұмыс ұйымдастырылған. Буккроссингтің арқасында оқушылар үзіліс кезінде кітап алып, оқиды. Әрине, оқушылардың оқу белсенділігін қалыптастыру үшін бұл шаралар жеткіліксіз, бұл бағытта оқушылармен, мұғалімдермен және ата-аналармен жүйелі жұмыс жүргізу маңызды. Тек өзара әрекеттесу арқылы бұл мәселені шешуге болады. Буккроссинг жобасы ереже мен жоспар негізінде жұмыс істейді.

Мектеп іс-әрекетінің жылдық жоспары

ІІ бөлім

Жоспарлау

Жоспардың мазмұны

1. Мектептің білім туралы мемлекеттік нормативтік құжаттардың орындалуына бағытталған іс-әрекетті ұйымдастыру

1. Жаппай оқыту

1. Мектеп ұжымының мемлекеттік білім стандарттарының орындалуында және оқу-тәрбие процессін  жетілдіруде іс-әрекетті ұйымдастыруы
2. Мектептің оқу жоспары және оның әдістемелік қамтамасыздығы
3. Білім сапасын арттыру бойынша жұмысы
4. Бейіналды және бейіндік дайындық бойынша жұмыс
5. Қорытынды аттестаттауға дайындалу және өткізу
6. Дарынды балалармен жұмысты ұйымдастыру
7. Жалпы білім беретін пәндер бойынша халықаралық олимпиадалар
8. Ғылыми жобалар конкурстары (ғылыми жарыстар)
9. Жалпы білім беретін пәндер бойынша республикалық олимпиадалар
10. Қазақ тілі мен әдебиеті пәнінен шығармашылық байқаулар
11. 11 сынып оқушыларына арналған жоғары оқу орындарының олимпиадалары
12. 5-8 сынып  оқушыларының  «Мектеп пәндері әлемінде» мектепшілік зияткерлік іс-шаралар
13. Тәрбиелеу жүйесі
14. Мектеп кітапханасының жұмыс жоспары

1. ҚР-ның Тілдер Заңының орындалуы
2. ҚР-ның тілдер заңының орындалуы
3. Көптілділік білім беру бағдарламасын іске асыру мақсатындағы

іс – әрекет жоспары

1. Оқыту-тәрбиелеу үдерісін ақпараттандыру жоспары
2. Ақпараттандыру жоспары
3. Ақпараттандыру бойынша перспективалық жоспары

1. Педагогтермен жұмысты ұйымдастыру
2. Педагогикалық кадрлардың біліктілігін арттыруды ұйымдастыру
3. Педагогтерді аттестациялауға дайындау және өткізу
4. Педагог қызметкерлері аттестаттаудың  перспективалық жоспары
5. Әдістемелік жұмыс жоспары
6. Әдістемелік бірлестіктердің жұмысы
7. Жас мамандар мектебінің жылдық жұмыс жоспары
8. Оқушылардың  ата-аналарымен жұмыс
9. Қамқоршылық кеңестің жұмыс жоспары
10. Әлеуметтік педагогтің жұмыс жоспары
11. Мектеп асханасындағы  ыстық тамақтандыруды  ұйымдастыру жоспары 
12. Оқу – тәрбие үдерісінде  психологиялық қызметті ұйымдастыру

1. Мектепті басқару

1. Педагогикалық кеңес
2. Әдістемелік кеңес
3. Директор жанындағы отырыс
4. Мектепішілік бақылау

1. Мектептің оқу-материалдық базасын нығайту

Мәліметтік анықтама

1. Оқушылардың білім сапасы мен үлгерімі:

1. Үздік түлектер саны

1. Оқушылардың ЖОО сәтті түсуі

1. Пәндер бойынша білім сапасының мониторингі

Мектеп моделі

Жоспардың мазмұны

1. Мектептің білім туралы мемлекеттік нормативтік құжаттардың орындалуына бағытталған іс-әрекетті ұйымдастыру

1. Жаппай оқыту
2. Мемлекеттік стандарттар мен оқу үдерісін жетілдіруді орындаудағы іс-әрекетін ұйымдастыру 
3. Мектептің оқу жоспары және оның әдістемелік қамтамасыздығы
4. Білім сапасын арттыру бойынша жұмысы
5. Бейіналды және бейіндік дайындық бойынша жұмыс
6. Қорытынды аттестаттауға дайындалу және өткізу

1 бөлім

Мектептің білім туралы мемлекеттік нормативтік құжаттардың орындалуына бағытталған іс-әрекетті ұйымдастыру.

1. Жаппай оқу.

Мақсаты: Әр оқушыға білім беру үшін жағымды жағдай жасау.

• Жаппай оқыту